Gedwongen zzp’ers, een probleem of niet?

door onze redactie

Hoewel de term “gedwongen zzp’er” al een aantal jaren geleden is ontstaan en dit inmiddels een ingeburgerde term is in ons land, zijn de meningen verdeeld over het aantal mensen dat dit betreft. Dit komt omdat er verschillende meetmomenten aan deze term worden gekoppeld. Het is dan ook lastig te bepalen of het aantal gedwongen zzp’ers als een probleem moeten worden gezien of niet.
Dit artikel in het kort:

  • Een gedwongen ZZP’er is een persoon die ZZP’er wordt of blijft, maar de voorkeur zou geven aan een baan in vaste loondienst.
  • Het aantal “necessity ZZP’ers” wordt afgezet tegen aantal “opportunity ZZP’ers” om een beeld te vormen van de hoeveelheid mensen die dit betreft.
  • Een economische crisis veroorzaakt vaak een stijging van het aantal gedwongen ZZP’ers.  
  • Verschillende meetmomenten die aan deze term worden gekoppeld maken monitoring lastig.

Ongeveer één op de tien werkenden is zzp’er. De algemene indruk bestaat dat deze mensen hiervoor een bewuste keuze maken met vrijheid, onafhankelijkheid en flexibiliteit als belangrijkste drijfveren. Dit is echter lang niet altijd het geval. Nederland kent ook een fors aantal “gedwongen zzp’ers”. 

Wanneer een gedwongen zzp’er?

Een gedwongen zzp’er is een persoon die zzp’er wordt of blijft, maar de voorkeur zou geven aan een baan in vaste loondienst. Het lukt deze persoon (vaak ouderen, starters of allochtonen) echter niet om deze baan te vinden. Er zijn een aantal oorzaken te benoemen waarom mensen “gedwongen” worden om zelfstandig door te gaan. 

De meest voorkomende oorzaak is de economische crisis (bezuinigingen en reorganisatie), waarin werknemers zonder baan komen te zitten en géén kans zien om ergens anders in loondienst terecht te komen. Daarnaast zijn er zzp’ers die als medewerkers worden ontslagen en “de keus” krijgen om als zelfstandige terug te mogen komen om hetzelfde werk uit te komen voeren. De werkgever wordt in deze laatste constructie een opdrachtgever en loopt hierdoor veel minder risico’s ondanks dat dit snel in strijd kan zijn met de wet DBA.

Twee meetmomenten 

Om een beeld te krijgen van het aantal gedwongen zzp’ers, wordt het aantal van “necessity zzp’ers” afgezet tegen de hoeveelheid “opportunity zzp’ers”. Het blijkt in de praktijk lastig om het aantal gedwongen zzp’ers in kaart te brengen. Naast het feit dat lang niet iedereen het achterste van zijn of haar tong laat zien met betrekking tot het opgeven van de reden van de stap naar zelfstandigheid, worden er ook verschillende meetmomenten aan deze term gekoppeld:


  • Het moment dat iemand start;
  • Het moment dat iemand al wat langer actief is als zelfstandige.

Hoeveelheid gedwongen zzp’ers een probleem? 

De Zelfstandigen Arbeidsenquête van CBS/TNO uit 2017 biedt de meest recente cijfers over dit onderwerp. Uit dit onderzoek (onder 5000 zelfstandigen) kwam naar voren dat 12,9% van de ondervraagden zijn gestart omdat ze geen geschikt werk in loondienst konden vinden. 10,8% van de mensen zijn gestart na ontslag en 2,3% op verzoek van de werkgever. 

Bij de laatste twee situaties kan de vraag worden gesteld in hoeverre er sprake is van “dwang”, maar het geeft wel een beeld van de situatie.

Uiteraard is de interpretatie van de resultaten van dit onderzoek de basis van een mening. Minister Koolmees van Sociale zaken en werkgelegenheid heeft onlangs in een gesprek met het AD aangegeven het aantal gedwongen zzp’ers niet hoog te vinden en dat “het wel losloopt met dit aantal”. Hij ziet het op dit moment dus niet als urgent probleem. Een gedwongen zzp’er zal hier anders over denken!